NIEUWS
10 maart 2021

Plan bedacht voor gasloos maken tienduizenden woningen

Onderzoeksbureau TNO heeft een plan bedacht om met een landelijke aanpak waarin in een keer tienduizenden woningen worden verduurzaamd, de opgave voor bouwbedrijven en bewoners aantrekkelijker te maken. De energietransitie kan namelijk sneller en goedkoper.

200.000 woningen per jaar verduurzamen. In het tempo waarin de energietransitie nu wordt aangepakt, gaan we deze aantallen – die afgesproken zijn in het Klimaatakkoord – voor 2030 nooit halen, concludeert TNO na onderzoek.

Slechts 8.000 woningen zijn er tot nu toe gasvrij gemaakt, terwijl we eind dit jaar al aan de 50.000 moeten zitten en tegen 2030 dus aan die 200.000. “Het is sterk de vraag of we daar in de buurt komen”, stelt Peter Paul van ’t Veen, een van de TNO-onderzoekers die meewerkte aan het plan.

Focus op laaghangend fruit

De opgave wordt de komende jaren alleen nog maar lastiger. De aandacht gaat nu nog vooral naar het ‘laaghangend fruit’. Komen de ingewikkeldere gebouwen aan bod, dan verdwijnt het tempo helemaal, voorspelt TNO.

“In de huidige fase ligt de focus op het makkelijke gedeelte van de voorraad: de corporaties. Die woningen zijn vaak goed onderhouden en redelijk simpel te verduurzamen. De particuliere markt is de crux. Daar wordt bijna alleen nog maar gewerkt met maatwerkoplossingen. Dit maakt de huidige werkwijze onnodig inefficiënt, duur en traag.”

Tienduizenden woningen in een keer

Om de doelen te halen is er dus een betere aanpak nodig, vindt het onderzoeksbureau. Een landelijke, gericht op grote aantallen huizen die in een keer verduurzaamd kunnen worden. Omdat de echt goede oplossingen uitblijven, heeft TNO zélf een plan bedacht. Met de zogenaamde ‘contingentenaanpak’ wordt de opgave volgens de onderzoekers goedkoper, aantrekkelijker én kan het een stuk sneller worden uitgevoerd.

Deze aanpak gaat uit van ‘een cluster van gebouwen’ waar dezelfde verduurzamingsoplossing toepasbaar is. Dit wordt bepaald op basis van het ‘gebouw-DNA’. Dit is een set eigenschappen, waarbij zowel naar technische kenmerken, de omgeving als de bewonerswensen wordt gekeken.

Clusters door heel Nederland

De clusters bevinden zich niet in een straat of wijk, zoals de huidige ‘wijkaanpakken’ waar gemeenten mee bezig zijn. De gebouwen kunnen zich door heel Nederland bevinden, als ze maar een aantal van dezelfde kenmerken hebben. “Denk aan staat van onderhoud, type spouw, gezinssamenstelling, dakvorm, gebouwtypes enzovoorts. De clusters kunnen op veel diverse kenmerken worden gevormd”, legt Rogier Donkervoort, TNO-onderzoeker Energietransitie Gebouwde Omgeving uit.

Met het vastleggen van data worden er voor de clusters verduurzamingsoplossingen bedacht. Deze kunnen dan op grote schaal voor zo’n 15.000 tot 30.000 woningen worden toegepast. “We beginnen met succesvolle maatregelen in een algoritme te stoppen. Ook oplossingen die niet werken, nemen we mee. Daardoor trainen we algoritmes te herkennen wat voor bepaalde type woningen wel en niet werkt. De daadwerkelijke prestaties monitoren we continu, zodat het een lerend systeem wordt.”

Geschikt voor 70 tot 80 procent van de voorraad

De aanpak is geschikt voor zo’n 70 tot 80 procent van de bestaande gebouwenvoorraad, verwacht TNO. De rest is of gesloopt, nieuwbouw of het zijn gebouwen die al zo goed als gasloos zijn. Zo’n 3 procent blijft dan over voor maatwerk. Daar is geen standaardoplossing voor te verzinnen. “Ik zie straks een kaart van Nederland voor me waar vlekken ontstaan met alle verschillende contingenten. Er blijven een paar witte vlakken over, waar je maatwerk voor moet toepassen. Je hebt op die manier precies in kaart waar die plekken zijn.”

De aanpak biedt volgens de onderzoekers vele voordelen. Voor bouwbedrijven is er de zekerheid van werk en grote aantallen die ze in een keer kunnen aanpakken. Door deze schaalvoordelen bespaar je zo’n 10 procent aan kosten. Inkoopvoordelen, meer efficiency door samenwerkende teams en het minder hoeven verzinnen van oplossingen leveren ook nog eens zo’n 5 tot 10 procent kostenreductie op.

Innovatiekracht gaat omhoog

“Daar komt een halvering van de doorlooptijd bij. Totaal kun je met deze aanpak zo’n 15 tot 35 procent kosten besparen én haal je een productiviteitsstijging van 25 procent”, stelt Donkervoort. Ook de innovatiekracht in de sector gaat omhoog: van 0,4 nu naar zo’n 1 procent. “Het wordt ook makkelijker om te innoveren, omdat je door de algoritmes precies weet aan welke knoppen je moet draaien.”

Maar hoe werkt het in de praktijk? Er wordt een koepelorganisatie door de overheid en andere intermediaire organisaties opgericht, die als het ware als opdrachtgever fungeert, legt Machteld de Kroon, managing director van TNO Bouw Infra & Maritiem, uit. “De koepel organiseert voor een cluster van woningen een veiling, waaruit diverse bouwbedrijven worden geselecteerd die de opdracht gaan uitvoeren. Deze partijen hebben de garantie dat ze een flink volume krijgen, waardoor de opdracht aantrekkelijk wordt. De overheid zorgt voor stimuleringsmaatregelen, zodat de bedrijven ook kunnen investeren. Deze subsidies worden gekoppeld aan de energieprestaties van tien jaar.”

Garantiefonds om risico’s af te dekken

Daarnaast wordt er een garantiefonds opgericht, zodat het investeringsrisico wordt afgedekt. De Kroon: “Als de vraag uit het cluster uiteindelijk tegenvalt, kun je als aanbieder hier een beroep op doen. Partijen die als eerste instappen krijgen dan extra voordeel, omdat het risico dan nog het grootst is.”

TNO verwacht dat deze aanpak ook gaat helpen de vraag te vergroten. Veel particulieren worden nu afgeschrikt door de hoge kosten en de grote onduidelijkheid in mogelijkheden. “Je moet hen dus ontzorgen”, stelt Donkervoort. “Bij onze aanpak gebeurt dat. Een particuliere woningeigenaar voert zijn individuele woonwensen en gebouwgegevens in bij de koepelorganisatie en ziet vervolgens welke verduurzamingsoplossingen passend zijn, tegen welke kosten en garanties. Ook zien ze de partijen die deze kunnen uitvoeren. Dat geeft zekerheid, waardoor mensen gemakkelijker de stap gaan zetten.”

‘Wel de Klimaatdoelen halen’

Met deze aanpak denkt TNO dat het een stuk makkelijker wordt de Klimaatdoelen wel te halen. “Met dit plan hebben we een win voor de overheid, bedrijven én eigenaren.”

TNO wil niet de bestaande programma’s (zoals de Renovatieversneller en Programma Aardgasvrije Wijken) van tafel vegen maar hoopt dat de overheid deze oplossingen gaat combineren. Wel vindt het bureau dat de overheid een meer regisserende rol op zich moet nemen. “Niet elke gemeente moet het wiel opnieuw uitvinden. Dit is een landelijk vraagstuk en dus moet de overheid een nationale renovatiestrategie optuigen”, aldus De Kroon.

‘Lastige datapuzzel’

Het onderzoeksbureau is het plan op kleine schaal al aan het uitrollen. TNO helpt een aantal bedrijven met het vastleggen van data voor een cluster woningen. De aanpak voor heel Nederland is nog wel een flinke investering. Maar de onderzoekers hopen dat een nieuwe regering er snel mee aan de slag wil.

De Kroon: “We praten over ruim 7 miljoen gebouwen. Om deze naar contingenten in te delen moet je op nationaal niveau een complexe data-puzzel leggen. Leg je deze puzzel regionaal of lokaal, dan behaal je in onze ogen onvoldoende schaalvoordelen. De analyse van de data zal in de toekomst met behulp van kunstmatige intelligentie en machine learning veilig kunnen plaatsvinden.”


Bron: De Leeuw, M. (2021, 3 maart). Hoe ruim 7 miljoen woningen wél snel gasloos kunnen worden. Geraadpleegd van Cobouw

Met de 'contingentenaanpak’ is de opgave goedkoper, aantrekkelijker én een stuk sneller uit te voeren

Meer nieuws

Contact

Vragen of interesse?

Ik ben elke werkdag tussen 7:00 en 19:00 bereikbaar.
Heb je nog vragen?
Kisito Zonneveld Consultant Bouw, Installatie- en Civiele techniek
Kisito Zonneveld