Corona krijgt bouw niet klein, NOM-projecten wel onder druk

Ruim een week na de eerste noodmaatregelen van het kabinet sijpelt het coronavirus de bouwsector binnen. Vooral nul-op-de-meter-projecten en de verduurzaming van bestaande woningen moeten het ontgelden. “Hopelijk gaan die corona-miljarden straks niet ten koste van de energietransitie.”

In Frankrijk rollen bouwers en ministers met elkaar over straat. In België heeft inmiddels twee op de drie bouwbedrijven ernstig last van corona en de Duitse bouwvakker mag zijn land niet meer uit om in Limburg een klusje te klaren. En nu begint ook in Nederland het virus de bouw te infecteren. Rijkswaterstaat en het Rijksvastgoedbedrijf beloven projecten zoveel mogelijk door te laten gaan en ook de nieuwbouw ontspringt de dans vooralsnog, maar in het segment van onderhoud en verduurzaming maakt corona netbeheerders, corporaties en Verenigingen van Eigenaren steeds angstiger. Zo ‘bang’ dat ze opdrachten achter voordeuren van hun klanten op de lange baan schuiven. Vooral afbouwbedrijven en nieuwkomers die zich de afgelopen jaren nadrukkelijk manifesteerden op het gebied van nul-op-de-meter ervaren direct de gevolgen.

“Operationeel zijn er alleen nog voorbereidingen. Opdrachten worden uitgesteld. Voor een project in Terneuzen mag personeel uit Brabant niet aan de slag. Kortom, een moeilijke tijd”, brengt Jan Willem Sloof, ceo van Renolution onder woorden. Normaal gesproken is zijn bedrijf goed voor ‘razendsnelle en duurzame renovaties’, nu kan hij zijn personeel maar met moeite aan het werk houden. “Hoe groot de schade is hebben we nog niet inzichtelijk. Maar onze kantoren zijn gesloten en opdrachten vallen stil. Maar de maandelijkse kosten en salarissen van dertig man personeel lopen door, dus tel maar uit.”

Te kleine pleisters
Het opstarten van projecten na corona is ook niet zomaar geregeld, vult de ondernemer uit Rijssen aan. “Ik hoop op een horde regelingen en niet op een pleister. Aan de huidige maatregelen van het kabinet hebben bouwers niets.”

Sloof is een van de vele bouwers en nul-op-de-meterondernemers die last hebben van corona. Van Friesland tot Zeeland, overal treffen netbeheerders en corporaties maatregelen om besmetting te voorkomen. Van het schuiven met opdrachten tot een tijdelijke bouwstop. “We hebben besloten om het maximale te doen om het virus niet verder te verspreiden”, licht Annemarieke Voortman, namens corporatie WoonFriesland, toe. “Dat betekent dat werkzaamheden achter de voordeur worden opgeschort tot 6 april. Mensen willen bouwvakkers nu niet in huis. De meeste aannemers begrijpen dat ook wel.”

Nul-op-de-meter-projecten
Kleine, maar ook grote projecten worden getroffen. Zo staat een nom-project van ruim 200 appartementen in een flat in Zoetermeer van Era Contour al ruim een week on hold en is nog altijd onduidelijk hoe het daar verder moet. “De hele trein komt daardoor tot stilstand.”

Het zijn de directe gevolgen van de ogenschijnlijk kleine maatregelen van netbeheerder Stedin om tot begin april geen werkzaamheden in huizen te doen. In Utrecht is dat bij een flat met ongeveer 100 woningen van Dura Vermeer hetzelfde verhaal. Ook daar ligt de netbeheerder dwars.

Corona infecteert verduurzamingsprojecten achter voordeuren. Nul-op-de-meter? Nee sorry, liever even niet in de buurt van de huurders, valt ook Madeline Buijs, bouwspecialist bij ABN Amro op. Buijs is van de economische inzichten en voorspellingen. Na stikstof en PFAS levert corona wat haar betreft ‘verrassend’ andere conclusies op. “Mijn opvattingen tot nu toe? Dat corona de bouw zeker gaat raken, vooral door minder bedrijfsinvesteringen en de gevolgen van sociale isolatie. De renovatie van woningen zal hierdoor teruglopen. Niet een branche die normaliter de grote klappen krijgt tijdens een crisis.”

Corporaties zijn voorzichtig
Deze crisis laat zich dus niet vergelijken met voorgaande. Deze crisis doet iets met mensen en maakt ze kennelijk extra voorzichtig. Te voorzichtig, aldus bouwdirecteur René Vanhommerig van het Limburgse GrausBouw. Hij stelt dat angst en de sociale druk om foute beslissingen te nemen het wint van de realiteitszin. “Natuurlijk gaat gezondheid boven alles, maar dat betekent niet dat álles maar meteen stil moet komen te liggen. Op plekken waar het kan moet er gewoon worden doorgewerkt. En onderhoudswerk bij bewoners kan prima, als je je maar aan de richtlijnen houdt”, zegt Vanhommerig. Nu al vreest hij voor een ontslagronde en overweegt hij voor een groot deel van zijn personeel werktijdverkorting aan te vragen.

Opnames op afstand
Gesprekken met twee Limburgse corporaties onderschrijven het verhaal van Vanhommerig deels, maar niet helemaal. Zo laat Wendy Smeets van Wonen Zuid weten dat er geen concrete projecten stilliggen. “Werkzaamheden aan de buitenkant van woningen en complexen en in algemene ruimten gaan gewoon door volgens de richtlijnen van het RIVM en de GGD en dat geldt ook voor de geplande werkzaamheden in bewoonde woningen. Wel neemt de aannemer hierover vooraf telefonisch contact op met bewoners.”

Aannemers willen juist door, benadrukt ze, ook in huiskamers en keukens van de ‘onbekende’ particulier. De aanvoer van materialen uit het buitenland beschouwt ze wel als mogelijk risico. “Dat geldt ook voor Duitse vakmannen”, zegt Harry van Dijck, manager vastgoed bij Weller Wonen uit Brunssum. “Die mogen de grens niet meer over.” De corporatie trof creatieve maatregelen om het corona-gevaar te beteugelen.

‘Hoelang gaat dit duren is de hamvraag’
“Opnames van woningen doen we met foto’s en op afstand. En aannemers doen de definitieve opnames alleen in onbewoonde staat. We hebben toch veel te maken met oudere huurders, zij voelen zich kwetsbaar. Werkzaamheden binnen proberen we daarom naar achteren te schuiven en het aanpakken van gevels en daken juist naar voren. Of aannemers werk verliezen? Och, er is nog zat werk, voorlopig dus niet. Maar de vraag is hoelang dit nog gaat duren?”

Met skypen en schuiven van werkzaamheden valt vooralsnog leed te verzachten, maar wat als de situatie nog maanden aanhoudt? Veranderhoogleraar Jan Rotmans weet wel raad. In ieder dieptepunt ziet hij een kans. Peter Linders, als ‘kwartiermaker van de energietransitie’ al jaren druk met Brabantse stroomversnellingen, begint er ook zo naar te kijken: een duurzamere bouw begint misschien wel bij een hardnekkig virus. “Wat als een lichte dreiging begon, begint nu een acute dreiging te worden. Nu leren we dat je echt zware maatregelen moet treffen als je echt tot een mentaliteitsverandering wilt komen.”

Tot zijn enthousiasme ziet Linders nu al ondernemers creatiever worden en effectiever samenwerken. Hij hoopt dat ze deze tijd aangrijpen om te innoveren in andere processen en producten en de energietransitie in een stroomversnelling brengt. Aan de andere kant vreest hij ook voor schade aan het nog altijd broze duurzaamheidsverhaal. Eerlijk is eerlijk, nu al deelt corona tikjes uit.

Bron: www.cobouw.nl

Publicatie datum: 24 maart 2020